Vanwege de kenmerkende eigenschappen die bij hoogbegaafdheid horen, ben je ook gevoeliger voor bepaalde risico’s en valkuilen en de bijbehorende gevolgen. Je kunt hierbij denken aan: 

• Bovengemiddeld aanpassen. Omdat je als hoogbegaafde anders bent in een wereld waarin de meeste mensen dat niet zijn, is de kans groot dat jij je gaat aanpassen. Als mens willen we namelijk van nature onderdeel zijn van een sociale omgeving. Als gevolg van het aanpassen leef je niet trouw aan wie je bent. Daardoor weet je op een bepaald moment ook niet meer zo goed wie jij nu echt bent, wat jouw echte verlangens zijn, wat jij echt wilt en nodig hebt.

• Faalangst en onderpresteren. Als hoogbegaafde leg je de lat vaak hoog en ben je vaak perfectionistisch ingesteld. Hoe hoger de lat, hoe moeilijker het wordt om te voldoen aan jouw eigen eisen waardoor de angst om te falen toeneemt en ook het risico op onderpresteren. Je blijft liever veilig onder het niveau van wat je aan kunt dan jezelf uit te dagen met het risico dat iets niet meteen lukt. Daardoor sta je jouw eigen groei en de ontwikkeling van jouw gaven en potentie in de weg.

• Conflicten met anderen. Vanwege het anders-zijn, kan miscommunicatie ontstaan met anderen. Deze miscommunicatie kan leiden tot conflicten als je niet van elkaar weet en begrijpt dat je anders denkt, ziet, doet en voelt. Daarnaast kan ook het sterk ontwikkelde rechtvaardigheidsgevoel en de behoefte aan autonomie meespelen in het ontstaan van conflicten. Zeker als anderen niet zien wat in jouw ogen onrechtvaardig is of jou proberen te micro-managen. In het boek ‘Nooit meer ruzie met je baas’ ontdek je meer over het ontstaan en voorkomen van conflicten op de werkvloer. 

• Overprikkeld raken. Omdat je bovengemiddeld gevoelig bent voor prikkels is de kans op overprikkeling ook groter. Zeker wanneer je jezelf de benodigde hersteltijd niet geeft omdat je vindt dat je altijd maar productief en nuttig bezig moet zijn. Dat leidt dan vaak ook tot een burn-out.

• Eenzaamheid. Omdat je als hoogbegaafde onderdeel bent van ongeveer 2,5% van de samenleving, is de kans groot dat je te weinig gelijkgestemden om je heen hebt. Je voelt je dan al snel de enige die denkt wat jij denkt, ziet wat jij ziet en voelt wat jij voelt. De mensen om je heen kunnen bovendien niet altijd mee in jouw denk- en zienswijze en begrijpen je vaak niet, wat jouw gevoelens van eenzaamheid versterkt.

• Depressieve klachten en zingevingsvraagstukken. Als hoogbegaafde heb je soms een ander pad te belopen dan de meeste mensen om je heen. Wanneer je van je eigen weg afraakt en niet doet wat klopt bij jouw blauwdruk (de optelling van wie je bent, wat je van nature goed kunt en wat je wilt en nodig hebt), kunnen depressieve klachten ontstaan. Er ontstaan dan vaak ook zingevingsvraagstukken als ‘Waar doe ik het voor?’ En ‘Is dit alles?’. Dit resulteert in het minder zin hebben om iets te ondernemen en minder zin in het leven;

• Bore-out. Als hoogbegaafde heb je een sterke behoefte aan intellectuele prikkels. Wanneer je niet voldoende geprikkeld of uitgedaagd wordt, kun je intellectueel onderprikkeld raken en vervolgens ook in een bore-out terechtkomen.

• Niet leren leren. Wanneer je voorliep in jouw ontwikkeling, heb je bepaalde leerstrategieën niet nodig gehad op het moment dat ze aan bod kwamen op school. Je kon bijvoorbeeld de lesstof in één keer onthouden. Deze leerstrategieën heb je daardoor dan niet ontwikkeld. Ook is er vanwege het voorlopen vaak weinig geoefend met de frustraties van het leerproces: het vallen en opstaan en het belang van oefenen om iets te kunnen beheersen. Hier loop je tegenaan zodra de hoeveelheid leerstof te groot wordt om te onthouden.

• Verslavingen. Het niet kunnen zijn wie je bent, niet kunnen leven op een manier die klopt voor jou of moeten functioneren in een wereld die jou niet begrijpt en die jij niet begrijpt, kan je gevoelig maken voor bepaalde verslavingen. Denk hierbij aan alcohol-, drugs- of gameverslavingen, welke worden ingezet als manier om te verdoven.

• On-afgemaakte projecten. Juist omdat je een verhoogd verlangen naar intellectuele prikkels hebt, kun je ook relatief verveeld raken zodra je iets in de vingers hebt. Vervolgens is het dan lastig om iets alsnog af te maken. Hoogbegaafden worden ook regelmatig verweten dat ze aan van alles beginnen en weinig afmaken, maar als hoogbegaafde heb je het soms nodig om dingen uit te proberen, zonder de verplichting om het af te maken, zodat je genoeg geprikkeld kunt blijven. Mocht je dit lastig vinden, of het lastig vinden om wel af te maken wat belangrijk is voor je? Kijk dan even hier. 

• Uitstellen. Als hoogbegaafde hecht je veel waarde aan het ergens het nut van inzien, begrijpen waarom iets gedaan moet worden en vind je vaak de ‘simpele’ dingen ingewikkeld. Dit kan ertoe leiden dat je gaat uitstellen. Uitstelgedrag kan ook ontstaan omdat je wat je wilt te groot hebt gemaakt voor jezelf, onduidelijk hebt wat je precies wilt en nodig hebt of omdat je jezelf er niet toe aan kunt zetten omdat het je interesse niet (meer) heeft.

• Onrust in je hoofd en lijf. Wanneer je veel nadenkt over de problemen in jouw leven of in de wereld en/of omdat je gemakkelijk de beren op de weg ziet en de doemscenario’s uitdenkt, kan onrust in je hoofd ontstaan. Bovendien ben je als hoogbegaafde soms geneigd om de focus te leggen op je brein en je gedachten waardoor je onrust in je lichaam kunt ervaren.

• Teleurstelling. Wanneer je ziet hoe een ideale wereld eruit kan zien en tegelijkertijd ziet dat jouw idealistische visie geen werkelijkheid is of dat vooruitgang langzamer gaat dan jij zou willen, kun je een vorm van existentiele teleurstelling ervaren. 

• Op de rem staan. Wanneer anderen jou vaak een beetje ’te’ vinden en vinden dat jij altijd maar te snel gaat, kan het zijn dat je je bent gaan inhouden en dat je daardoor ook het gevoel hebt dat je steeds op de rem staat. Op de rem staan is enorm vermoeiend en staat je in de weg van het kunnen benutten van jouw snelheid en van alles dat jou snel maakt.  

• Een laag zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen. Wanneer je steeds de eerste of enige bent die ziet hoe iets kan, moet of beter kan, is de kans groot dat je aan jezelf gaat twijfelen. Zeker wanneer je regelmatig de feedback krijgt dat anderen het anders zien, heeft dat een negatieve invloed op je zelfvertrouwen. Zelfs als later blijkt dat je het toch goed gezien of gevoeld had.