Omgaan met hoogbegaafdheid

Als je herkenning vindt in hoogbegaafdheid is het belangrijk dat je begrijpt hoe hoogbegaafdheid een rol speelt in jouw leven. Hoogbegaafdheid kan namelijk bijdragen aan je leven en waarde toevoegen of goed functioneren juist lastiger maken. Daarom is het nodig dat je investeert in het proces van zelfkennis. Dat jij jezelf leert kennen met daarin meegenomen de kenmerken van hoogbegaafdheid waar jij je in herkent.

Wanneer je begrijpt hoe hoogbegaafdheid jou anders maakt, kun je gaan onderzoeken wat jij nodig hebt om optimaal te functioneren. Daarvoor kun je jezelf de volgende vragen stellen:

  • In welke kenmerken van hoogbegaafdheid herken ik mij?
  • Wat betekenen deze kenmerken voor mij?
  • Wat betekenen deze kenmerken voor mijn werkende leven en mijn relaties?

Vervolgens kun je gaan onderzoeken welke omgevingen en mensen passen bij wie jij bent. De mate waarin je vooral de voordelen van hoogbegaafdheid ervaart hangt namelijk af van de omgeving waarin je functioneert. Een omgeving die niet bij jou aansluit zorgt ervoor dat jij je sneller gaat aanpassen. Je raakt gemakkelijker overprikkeld en je voelt je eerder onbegrepen. Dit kun je alleen voorkomen als jij jezelf kent en weet wat je nodig hebt. Dan kun je hier namelijk over communiceren en je leven passender inrichten. Je zult merken dat het in de juiste passende omgeving veel makkelijker is om jezelf te zijn, je unieke gaven in te zetten en een diepere connectie te maken met de mensen om je heen.

Beter omgaan met anderen en relaties

Aangezien je als hoogbegaafde fundamenteel anders bedraad bent zul je verschillen merken in de communicatie met niet-gelijkgestemden. Je onthoudt afspraken anders of je interpreteert wat er gezegd wordt anders. Soms lijkt het daardoor alsof jullie een andere taal spreken. Anderen zien vaak ook niet wat voor jou zo vanzelfsprekend is. Hierdoor kun je het lastig vinden om uit te leggen wat je bedoelt.

Je zult het ook lastiger vinden om diepere connecties te ervaren met anderen omdat je met veel mensen niet op eenzelfde denkfrequentie zit. Je hebt het dan wel leuk met elkaar, maar toch voel je dat het op een diepere laag niet klopt. Als je dat met de meeste mensen in je leven hebt, kan dat een eenzaam gevoel meebrengen.

Wanneer je dit voor jezelf hebt opgemerkt is het goed om de relaties die je nu hebt in kaart te brengen. Stel jezelf vervolgens de vragen:

  • Met welke mensen ervaar ik een klik?
  • Met welke mensen gaat de communicatie stroef?

Bespreekbaar maken van onduidelijkheden

Op basis van jouw antwoorden kun je gaan bepalen wat nodig en wenselijk is om de connectie met deze mensen te versterken. Vaak is het een gebrek aan onduidelijkheid over wat jullie anders maakt. Anderen kunnen jou soms wat bedreigend of intimiderend vinden. Wanneer je dat weet, kun je dat bespreekbaar maken. Door het te benoemen vergroot je de kans dat de onzichtbare muur tussen jullie in omlaag komt. Dat mensen je intimiderend of bedreigend vinden komt namelijk vaak voort uit onduidelijkheid. Ze kunnen je niet goed peilen. Ze weten niet zo goed wat ze van je kunnen verwachten. Door deze onduidelijkheden weg te nemen en jezelf te laten zien, kun je de connectie met anderen versterken. Bovendien kun je samen kijken waar jouw gaven liggen en waar de gaven van de ander liggen. Dan kunnen jullie elkaar veel meer gaan aanvullen.

Vanwege jouw anderszijn kun je het daarnaast moeilijk vinden om als hoogbegaafde een goede partner te vinden en een goede relatie op te bouwen. In beide gevallen is het belangrijk dat je eerst jezelf goed leert  kennen. Vanuit de antwoorden die je vindt over jezelf kun je beter zien wat je precies zoekt in een partner. Je kunt ook beter zien wat je nodig hebt van je huidige partner. Door dat te weten kun je daar het gesprek over aangaan. Je kunt aangeven hoe jij (anders) bedraad bent en wat dat betekent voor de relatie. Je kunt aangeven wat je fijn vindt en wat je moeilijk vindt zodat jouw partner jou ook beter leert kennen. Dat versterkt de verbinding tussen jullie.

Schrijf je alvast in voor mijn nieuwe boek over hoogbegaafdheid en werk

Problemen hoogbegaafd volwassenen

Herkenning vinden in hoogbegaafdheid betekent niet per definitie dat je tegen problemen aanloopt. Hoogbegaafdheid is geen garantie voor vastlopen. Maar, je loopt er wel een bovengemiddeld risico op. Daarom herkennen hoogbegaafden vaak bepaalde problemen en uitdagingen. Denk hierbij aan:

Wanneer je begrijpt welke uitdagingen hoogbegaafdheid meebrengt, wordt het makkelijker om beter om te gaan met jouw hoogbegaafdheid. Je kunt jezelf ervoor gaan beschermen. Alleen dan kun je vooral de gaven van hoogbegaafdheid gaan ervaren.

Aanpassen

Omdat je als hoogbegaafde anders bedraad bent in een wereld waarin maar een klein percentage hetzelfde denkt en doet, ligt aanpassen altijd op de loer. Aanpassen is op zichzelf overigens niet per se slecht of raar. In contact met anderen is een mate van aanpassen altijd gewenst en nodig. Dat is de enige manier waarop je tot elkaar kunt komen, elkaar kunt begrijpen.

Als je met gelijkgestemden bent, zul je bovendien een relatief kleine aanpassing moeten maken. Problemen ontstaan pas als je vooral in contact bent met niet-gelijkgestemden. Dan moet je in het contact met anderen steeds een relatief grote aanpassing maken. Hoe langer je functioneert in omgevingen zonder gelijkgestemden, hoe groter de kans dat je steeds verder verwijderd raakt van de kern van wie jij bent.

Omdat je de sfeer en emoties van anderen kunt aanvoelen wordt aanpassen bovendien extra in de hand gewerkt. Je kunt namelijk goed inschatten wat iemand van jou nodig heeft en daarop inspelen. Je beweegt snel mee als je voelt dat iemand iets fijn vindt. Daardoor vergeet je soms te gaan staan voor wat jij nodig hebt. Langdurig aanpassen kan daarnaast leiden tot existentiële depressies. Er ontstaan zingevingsvragen als je van je eigen pad raakt (‘Waar doe ik het voor?’, ‘Is dit alles?’). Je komt tot de realisatie dat je niet zo goed meer weet wie jij bent en wat jij wilt en nodig hebt.

Zelfonderzoek doen

De enige manier om bovengemiddeld aanpassen te voorkomen is door bezig te gaan met zelfonderzoek. Door helder te maken wat jouw blauwdruk is. Jouw blauwdruk is de optelling van wie je bent, wat je wilt en waar je naar toe op weg wilt zijn. Wanneer je dat helder hebt, kun je keuzes gaan maken op basis van jouw blauwdruk in plaats van dat jij je laat meevoeren door de verwachtingen van anderen.

Vanwege het grote aanpassingsvermogen is het belangrijk dat je bezig gaat met dit zelfonderzoek in je alleentijd. Als je op zoek gaat naar antwoorden over: ‘Wie ben ik?’ en ‘Wat wil ik?’ dan kan het tegen je werken als je dit in contact doet met anderen. Je gaat dan namelijk ook voelen wat de ander ergens van denkt of vindt. In plaats van dat je naar je eigen dieperliggende antwoorden kijkt, zul je ook bezig zijn met de vraag wat de goede antwoorden zijn in deze situatie. Hierdoor kun je op antwoorden komen die in de context passend zijn, maar nog steeds niet de essentie zijn van wie jij bent en wat je nodig hebt.

Gun jezelf de tijd voor het proces van jezelf kennen. Zeker als jij je lang hebt aangepast, zal het even duren voordat je weer tot je eigen kern komt. Wat kan helpen is als je gebruik maakt van een traject waarbij eenvooropgezet proces wordt gebruikt. Dit kan jou begeleiden in deze zoektocht.

Overprikkeling

Vanwege de kenmerkende gevoeligheid ervaar en verwerk je prikkels intenser. In omgevingen waar veel prikkels zijn, kun je overprikkeld raken. Je kunt bijvoorbeeld totaal uitgeput thuiskomen als je op een feestje bent geweest of als je gewerkt hebt in een open kantoortuin waar de hele dag om je heen van alles gebeurt.

Als je regelmatig overprikkeld raakt, is het nodig dat je leert jezelf hiertegen te beschermen. Dat je tijd inbouwt om op te laden en voor te bereiden op activiteiten en omgevingen die veel prikkels meebrengen. Dat begint wederom bij zelfkennis. Door te begrijpen hoe je bedraad bent kun je ook begrijpen wat jij nodig hebt en welke omgevingen je misschien beter kunt vermijden.

Onderzoek ook voor jezelf wat voor jou de grootste oorzaken zijn dat je overprikkeld raakt. Helderheid daarover geeft ook helderheid over de mogelijke oplossingen. Als je bijvoorbeeld merkt dat je gedurende de dag te veel om je heen waarneemt, kan aan een wandeling halverwege je werkdag een oplossing zijn. Dan stap je even uit de drukke omgeving. Als je bijvoorbeeld merkt dat je gedurende de dag te veel geluiden om je heen hoort, denk dan aan een noise cancelling headphone. Je kunt ook onderzoeken of je vaker thuis kunt werken of op je werk een rustigere ruimte kunt innemen.

Ditzelfde geldt voor thuis. Als je merkt dat je daarin meer rust of ruimte nodig hebt, geef dit dan aan en creëer dit voor jezelf. Het is voor anderen ook fijner als je energiek bent en plezier haalt uit het samenzijn. Dat kan alleen als jij genoeg tijd neemt om op te laden.

Hoogbegaafdheid en burn-out

Vanwege het aanpassingsvermogen en de gevoeligheid loop je als hoogbegaafde een vergroot risico op een burn-out. Het kost namelijk veel energie om je steeds aan te passen en om al die prikkels te ervaren en te verwerken. Wanneer je niet genoeg tijd hebt om op te laden, zul je uiteindelijk steeds meer vermoeidheid opbouwen en in een burn-out terecht komen.

Een andere reden dat je als hoogbegaafde gevoelig bent voor de burn-out is vanwege je loyaliteits- en verantwoordelijkheidsgevoel. Dit kan namelijk doorslaan in oververantwoordelijkheid. Dat houdt in dat jij je overal voor verantwoordelijk voelt en maakt. Je wilt dat dingen goed gedaan worden en het lijkt vaak alsof dit betekent dat jij het dan zelf moet doen. Als hoogbegaafde kun je namelijk al meteen zien wat nodig is of hoe en waar het beter kan. Wanneer anderen dit niet zien of er niet dezelfde urgentie en waarde aanhangen, word je bevestigd in de gedachte dat jij het moet gaan doen. Hierdoor trek je taken naar je toe die niet binnen jouw verantwoordelijkheid vallen. Als gevolg neemt de hoeveelheid werk op jouw bordje toe en is er minder tijd voor rust en herstel.

Vanwege de kenmerkende sterke motivatie en de kritische ingesteldheid, kun je jezelf bovendien een te grote last en druk opleggen. Hierdoor loop je jezelf op een bepaald moment voorbij en heb je soms niet in de gaten dat je eigenlijk behoorlijk leeg bent gelopen op energieniveau. Je kunt lange tijd je eigen grenzen overschrijden, maar op een bepaald moment is het gewoon op.

Hoe groter de hoeveelheid werk die je verricht en hoe groter de druk die je ervaart, hoe groter het risico op een burn-out. Om een burn-out te voorkomen is het daarom belangrijk dat je helder hebt wat belangrijk is voor jou. Welke dingen zijn jouw tijd en energie waard? Wat doe jij en wat laat je anderen doen? Daarnaast is het belangrijk dat je voldoende ontspanningsactiviteiten onderneemt die jou herstel en rust bieden. Dit kan zijn in de vorm van mediteren, lichamelijke beweging of het lezen van een leesboek. Het gaat uiteindelijk om de balans. Als je voldoende ontspanning hebt, kun je ook meer inspanning leveren en de burn-out voorkomen.