De rol van intelligentie in hoogbegaafdheid
Regelmatig horen we bij Gifted People van mensen die zich in bijna alle opzichten herkennen in hoogbegaafdheid, en toch twijfelen. Vaak heeft dat te maken met het intelligentiecomponent.
Zeker als je vaak het gevoel hebt dingen anders te zien en te doen, is de kans groot dat je onterecht aan jezelf bent gaan twijfelen. Daardoor kan de overtuiging ontstaan dat je niet hoogbegaafd kunt zijn omdat je daar niet slim genoeg voor bent.
Wanneer je de mogelijkheid dat je hoogbegaafd bent aan de kant schuift, mis je echter de kans om te gaan ontdekken hoe jij in elkaar zit. Als gevolg kun je het moeilijk hebben om jouw plek en rol in deze wereld in te kunnen nemen en jouw unieke gaven te kunnen ontdekken en inzetten. Daarmee doe je jezelf en ook de wereld tekort.
In dit artikel gaan we daarom nader in op de rol van intelligentie in hoogbegaafdheid en hoe dat op verschillende manieren tot uiting kan komen.
Overzicht
In dit artikel bespreken we de volgende punten:
- Het AIS-model
- Meervoudige intelligentie
- CHC-model van intelligentie
- Is een intelligentietest nodig om hoogbegaafdheid vast te stellen?
Het AIS-model van hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid omvat een groot aantal kenmerken en eigenschappen die bij iedere hoogbegaafde weer net iets anders tot uiting komen.
Dat maakt het soms lastig om over jezelf te kunnen zeggen dat je hoogbegaafd bent. Er zijn namelijk altijd wel een paar punten waar jij je minder in herkent.
Daarom gebruiken we bij Gifted People het overkoepelende AIS-model om hoogbegaafdheid uit te leggen.
AIS staat voor de drie hoofdkenmerken van hoogbegaafdheid (1) Anders, (2) Intens en (3) Snel.
Hoewel de deelkenmerken per hoogbegaafde kunnen verschillen, zijn deze hoofdkenmerken, die de basis vormen van dit model, altijd aanwezig.
Onderdeel van het kenmerk ‘Snel’ is de bovengemiddelde intelligentie. Dit vertaalt zich naar een IQ-score die zich bevindt in het betrouwbaarheidsinterval waarin 130 zit. Dat hoeft geen precieze 130+ score te zijn, maar een score rondom 130.
Intelligentie is overigens niet verwisselbaar met het behalen van hoge resultaten op school of in de werkomgeving. Dat is mede afhankelijk van de omgeving en de mate waarin de omgeving aansluit.
Intelligent zijn betekent ook niet dat je altijd alles goed doet of overal succesvol in bent en overal in uitblinkt. Je kunt ook hoogbegaafd zijn als slecht bent in taal of in wiskunde. En je kunt ook hoogbegaafd zijn als je soms “domme dingen” doet ;).
Howard Gardner: Meervoudige intelligentie
Hoewel de bovengemiddelde intelligentie onderdeel is van hoogbegaafdheid, komt het niet altijd op dezelfde manier tot uiting. Intelligentie kan namelijk voorkomen in verschillende vormen.
Howard Gardner noemt dat Meervoudige Intelligentie. Bij Meervoudige Intelligentie komt het er concreet op neer dat een mens niet op één maar op verschillende manieren intelligent kan zijn.
Gardner ziet intelligentie als het vermogen om problemen op te lossen en volgens hem beschikt iedereen over een aantal specifieke vaardigheden op gebieden van wiskunde, taal of muziek die daarbij gebruikt kunnen worden.
Wanneer een persoon niet hoog scoort op een intelligentietest, wil dat volgens Gardner dan ook niet zeggen dat deze persoon niet begaafd is.
Intelligentietesten meten volgens zijn theorie bovendien maar enkele dimensies van begaafdheid, namelijk de verbale vaardigheid (verbaal-linguïstische intelligentie), rekenvaardigheid (logisch-mathematische intelligentie) en ruimtelijk inzicht (visueel-ruimtelijke intelligentie).
Gardner stelt dat er ook andere intelligentiegebieden zijn waarop iemand begaafd kan zijn. In zijn theorie van Meervoudige Intelligentie benoemt hij de volgende acht soorten intelligentie:
Verbaal-linguïstische intelligentie:
het vermogen om taal te gebruiken om jezelf uit te drukken, andere mensen te overtuigen en anderen te begrijpen. Een persoon met een hoge verbaal-linguïstische intelligentie is over het algemeen een goede spreker met een grote woordenschat. Mensen met een hoge verbaal-linguïstische intelligentie leren het best door te lezen of te luisteren.
Logisch-mathematische intelligentie:
het vermogen om verbanden te begrijpen, gestructureerd te werken en om te gaan met (abstracte) getallen. Mensen met een hoge logisch-mathematische intelligentie leren het best door werkzaamheden uit te voeren.
Visueel-ruimtelijke intelligentie:
het vermogen om een concreet probleem voor zich te zien. Een persoon met een hoge visueel-ruimtelijke intelligentie denkt in beelden, houdt van kunst en heeft een goed gevoel voor ruimtelijke verhoudingen. Mensen met een hoge visueel-ruimtelijke intelligentie leren het best door een concreet probleem voor zich te zien.
Muzikale intelligentie:
het hebben van een goed gevoel voor geluid en ritme en een grote voorliefde voor muziek. Mensen met een hoge muzikale intelligentie leren het best door te luisteren of door rijtjes op te dreunen.
Lichamelijke intelligentie:
het vermogen om het lichaam te gebruiken zodat je hiermee iets kunt uitdrukken, een probleem kan oplossen of een doel kunt bereiken. Mensen met een hoge lichamelijke intelligentie leren het best met hun handen of door te doen.
Intrapersoonlijke intelligentie:
het vermogen om zelfstandig beslissingen te nemen. Een persoon met een hoge intrapersoonlijke intelligentie is onafhankelijk, heeft een hoge wilskracht en een hoge zelfreflectie. Mensen met een hoge intrapersoonlijke intelligentie leren het best door zelfstandig te werken.
Interpersoonlijke intelligentie:
het vermogen om zich in te leven in andere personen, andere personen te begrijpen, andere personen te begeleiden en andere personen te manipuleren. Een persoon met een hoge interpersoonlijke intelligentie is sociaal, gaat vaak mee in andermans humeur en heeft een hoog EQ. Mensen met een hoge interpersoonlijke intelligentie leren het best door samen te werken en door middel van groepswerk.
Natuurgerichte intelligentie:
het vermogen om natuurlijke elementen te herkennen, te begrijpen en te gebruiken. Een persoon met een hoge natuurgerichte intelligentie is goed in het herkennen van dieren en planten en kan die kennis toepassen in het dagelijks leven.
Existentiële intelligentie:
het vermogen om te filosoferen. Een persoon met een hoge existentiële intelligentie stelt kritische vragen over het leven en het bestaan, is belangstellend in het universum en filosofeert graag. Mensen met een hoge existentiële intelligentie leren door diep op problemen in te gaan.
De kanttekening bij het model van Gardner is wel dat zijn theorie niet (voldoende) bewezen is. We benoemen deze theorie toch omdat we bij Gifted People zien dat er veel herkenning plaatsvindt bij hoogbegaafden in deze verschillende vormen van intelligentie zoals benoemd door Gardner, en omdat het sowieso waardevol is om er bij stil te staan dat er niet maar één vorm van intelligentie is.
CHC model van intelligentie
Meer bewezen en overeenkomstig met het uitgangspunt van Gardner, is het CHC-model van intelligentie. Dit is een samenvoeging van de theorieën van Cattell, Horn en Carroll.
Uitgangspunt hier is ook dat er niet maar één soort intelligentie is en dat de specifieke cognitieve vaardigheden worden beïnvloed door brede cognitieve vaardigheden en dat deze factoren weer verschillend worden beïnvloed door algemene intelligentie.
Het CHC-model houdt hierbij rekening met zowel de vloeiende intelligentie als de gekristalliseerde intelligentie.
Vloeiende intelligentie is aangeboren en omvat het vermogen om flexibel te denken en te redeneren in nieuwe situaties. Gekristalliseerde intelligentie is aangeleerd en omvat cultuurspecifieke kennis die kan worden toegepast.
Naast vloeiende en gekristalliseerde intelligentie worden er nog zeven bredere vaardigheden in het model benoemd, namelijk:
- Kwantitatieve kennis: het vermogen om kwantitatieve begrippen te begrijpen en te hanteren;
- Lezen en schrijven: het vermogen om geschreven taal eigen te maken, te begrijpen en hiermee je gedachten uit te drukken;
- Kortetermijngeheugen: het voor korte tijd onthouden van informatie om te gebruiken;
- Langetermijngeheugen: het voor langere tijd onthouden van informatie en dit terug kunnen halen;
- Visuele informatieverwerking: het waarnemen, ordenen en interpreteren van visuele informatie;
- Auditieve informatieverwerking: het waarnemen, ordenen en interpreteren van auditieve informatie;
- Verwerkingssnelheid: de snelheid waarmee je de informatie verwerkt.
Het CHC-model wordt tegenwoordig vaak als basis gebruikt om het begrip ‘intelligentie’ te omvatten.
Is een intelligentietest nodig om hoogbegaafdheid vast te stellen?
Het vraagstuk rondom het slim genoeg zijn om hoogbegaafd te zijn, maakt dat veel hoogbegaafden lange tijd blijven twijfelen. Soms is de oplossing daarvoor het doen van een IQ-test. Deze test kan uitsluitsel geven over het intelligentiecomponent.
Een intelligentietest is overigens ook de enige manier om officieel hoogbegaafdheid te kunnen vaststellen. Maar, hierbij plaatsen we wel de kanttekening dat een bovengemiddelde intelligentie niet per definitie op een IQ-test naar boven zal komen.
Een IQ-test is een momentopname en kan beïnvloed worden door factoren als spanning, motivatie, vermoeidheid, afleidende factoren, onderpresteren en faalangst. Een IQ-test meet daarnaast, zoals we hebben gezien, niet alle vormen van intelligentie.
Wanneer uit de IQ-test een bovengemiddelde score komt, zal hoogbegaafdheid wel bevestigd kunnen worden. Maar een IQ-score onder de 130 sluit hoogbegaafdheid niet per se uit.
Omdat hoogbegaafdheid niet wordt gezien als een stoornis spreken we over vaststellen en niet over een diagnose van hoogbegaafdheid. Dat brengt ook mee dat je hoogbegaafdheid niet officieel hoeft vast te laten stellen.
Twijfel je over hoogbegaafdheid?
Doe dan onze gratis HB-test en ontdek of het relevant genoeg is voor jou om je er verder in te verdiepen.
Meer ontdekken over hoogbegaafdheid?
Wil jij je verder verdiepen in hoogbegaafdheid? Onderstaande opties gaan jou daarbij helpen.
Gratis Introductie Masterclass over hoogbegaafdheid
Ontdek meer over wat de drie hoofdkenmerken van hoogbegaafdheid inhouden, hoe je HB kunt herkennen en wat het verschil is met hoogsensitiviteit.
Gratis HB-test
Twijfel je of hoogbegaafdheid relevant is voor jou? Doe dan onze gratis HB-test en ontdek of het relevant genoeg is voor jou om je er verder in te verdiepen.