misdiagnose hoogbegaafdheid

Misdiagnoses en Hoogbegaafdheid

Adrienne van den Bos gedrag, Hoogbegaafdheid, Misdiagnose Leave a Comment

Druk zijn, je aandacht er niet bij kunnen houden, geen aansluiting kunnen vinden met je omgeving, (over)vermoeid zijn of last hebben van spontane woede uitbarstingen?  Dan is de kans groot dat je door anderen, of door jezelf, bent gewezen op bijv. ADHD/ADD, Autisme of zelfs een gedragsstoornis. Misschien vond je, toen je de omschrijving daarvan las, een stuk herkenning, maar miste er toch nog iets.

ADHD, ADD, Autisme, PDD NOS zijn diagnoses die in onze samenleving steeds meer aandacht krijgen. En dat is ook wel te verklaren aangezien het aantal diagnoses de afgelopen jaren rap is toegenomen. De symptomen die bij deze diagnoses horen, vertonen echter veel overeenkomsten met de kenmerken van hoogbegaafden die in een niet-passende omgeving moeten functioneren. Veel hoogbegaafde kinderen en volwassen krijgen daarom onterecht èèn of meerdere diagnose toegewezen.

Om dit te verklaren is het nodig om het ontstaan van deze symptomen nader te bekijken. Het wordt overigens aangeraden om eerst dit artikel te lezen voor achtergrond informatie over hoogbegaafdheid / de creatief begaafden.

Location, location, location: de kracht van de omgeving

Meestal herkennen (creatief) hoogbegaafden zichzelf niet als hoogbegaafd. Ze voelen zich juist dom en kunnen niet altijd verklaren waarom ze bepaald (negatief of somber) gedrag vertonen. Ze voelen zich onbegrepen en missen een diepere connectie met gelijkgestemden. Omdat ze in hun omgeving over het algemeen weinig gelijkgestemden vinden, worden ze ook niet uitgedaagd in het verder ontwikkelen van hun sociale en communicatie vaardigheden. Ze functioneren daardoor vaak onder hun niveau en worden niet geprikkeld en uitgedaagd in hun ontwikkeling en in het najagen van hun eigen interesses.

Veel creatief begaafden moeten bij gebrek aan beter (weten) functioneren in een onwenselijke en niet passende omgeving. Zij worden daarbij niet voldoende erkend in hun uitzonderlijke talenten en kwaliteiten en niet uitgedaagd en gestimuleerd om zichzelf verder te ontwikkelen en hun eigen interesses na te jagen. Dit brengt een aantal grote gevolgen mee, waaronder:

  • niet tot uiting komen van de unieke talenten en kwaliteiten
  • verlies van identiteit
  • verlies van levenslust; depressiviteit en suïcidale gedachten
  • oververmoeidheid
  • sociale belemmeringen; willen en moeten afsluiten van de omgeving
  • negatieve emoties, o.a.: (faal)angst, boosheid, teleurstelling, schuld, schaamte
  • gevoelens van eenzaamheid en zich onbegrepen voelen
  • gedragsproblemen, o.a.: weigeren te luisteren, (onlogische) regels overtreden, opstandigheid

Emotionele en gedragsproblemen: de basis van een (mis)diagnose

In geval van hoogbegaafdheid zijn de ontstane emotionele en gedragsproblemen symptomen die wijzen op een omgevingsprobleem. In de praktijk vormt dit echter de basis van misdiagnoses, waaronder ADHD, ADD, Autisme & PDD-NOS. Het tot stand komen van misdiagnoses kan verklaard worden omdat de symptomen die ontstaan vanwege bovengenoemde oorzaken, veel overeenkomsten vertonen met de symptomen die kenmerkend zijn voor diverse psychische afwijkingen vanuit de DSM-IV. Bovendien is er binnen de reguliere zorg nog te weinig kennis en ervaring m.b.t. hoogbegaafdheid en de invloed van de omgeving, waardoor het onderscheid tussen hoogbegaafdheid en daadwerkelijke stoornissen, niet of nauwelijks gemaakt kan worden. Overigens kan het voorkomen dat er sprake is van een combinatie van beide (dubbel bijzonder).

Helaas wordt door het afgeven van een (mis)diagnose de niet-passende omgeving in stand gehouden en de creatief begaafde gedwongen zich, al dan niet met medicatie, aan te passen. Dit verergert uiteindelijk de situatie omdat de creatief begaafde nog verder van zichzelf af komt te staan en allerlei emoties en gevoelens moet onderdrukken. Het is in dat licht altijd belangrijk om eerst te bekijken of er sprake is van een omgevingsprobleem voordat er behandeld wordt. Het kan daarbij slim zijn om de situatie te bespreken met een specialist op gebied van hoogbegaafdheid. Belangrijk is wel dat deze kennis heeft van de verschillende vormen van hoogbegaafdheid, anders leidt dit juist tot meer teleurstelling.

Hoewel het voor sommige fijn kan zijn dat er een naampje wordt gegeven aan iets waar ze “last” van hebben, heeft het afgeven van een misdiagnose ook tot gevolg dat mensen gaan geloven dat er iets mis is met hen; ze worden naar deze gedachte behandeld en gaan zelf ook vanuit deze gedachte handelen. Ze worden dan slachtoffer van hun eigen misdiagnose. Door vanuit deze probleem-redenatie te denken wordt bovendien de focus niet gelegd op de unieke sterke eigenschappen, maar juist op de eigenschappen die (in deze situatie) onwenselijk zijn en hoe deze onschadelijk te maken zijn. Daarmee komt iemand nooit tot z’n recht, ontwikkeling van zijn potentieel of op de juiste plek.

Ter illustratie kan iemand die moeilijk stilzit, een hoge mate van dynamiek vertoont en constant grappen aan het vertellen is, in de klas als vervelend worden beschouwd. Een behandeling (met medicatie) zorgt er voor dat de creatief begaafde zich kan aanpassen en zo in de (niet-passende) omgeving kan functioneren. De unieke karaktereigenschappen en emoties worden daarmee echter onderdrukt. Als we de situatie omdraaien en kijken naar de kwaliteiten van deze persoon in combinatie met de persoonlijke interesses, dan kan het zijn dat we te maken hebben met een podium dier; een cabaretier, entertainer, verteller. Om een publiek te entertainen, is een zekere mate van dynamiek nodig. We zouden immers niet snel geld betalen voor een cabaretier die heel rustig op het podium stilzit.

Er zijn helaas vele voorbeelden te noemen waarbij een misdiagnose in de weg staat van het doorontwikkelen van de unieke eigenschappen, een onwenselijke omgeving in stand houdt en iemand het gevoel geeft dat dat er iets mis is met hem/haar. Dit is uiterst zonde omdat deze creatief begaafden juist iets te maken en te doen hebben waarvoor ze hun unieke kwaliteiten heel hard nodig hebben. Bovendien zullen ze nooit gelukkig worden in een omgeving die niet past, hen kenmerkt als ‘anders’ en waarin ze hun potentieel niet benutten. Het is van levensbelang om eerst goed te kijken naar de situatie, de omgeving, en vooral goed te luisteren naar de betreffende persoon, voordat er wordt gesproken over een probleem en er gezocht wordt naar een behandeling / diagnose. In mijn ervaring verdwijnen de meeste problemen als sneeuw voor de zon als er onbevooroordeeld wordt geluisterd naar de betreffende persoon, er een aanpassing wordt gemaakt in de huidige omgeving en er ingezet wordt op de eigen interesses en drijfveren om vanuit hier de eigen ontwikkeling verder vorm te geven.

Bronnen en relevante links

Boek: ‘Misdiagnose van hoogbegaafden’ – James T Webb (2004)
Artikel: ‘A global surge in ADHD diagnosis has more to do with marketing than medicine’:
https://www.eurekalert.org/pub_releases/2014-11/bu-ags111814.php
http://www.ninefornews.nl/explosieve-toename-adhd-diagnoses-komt-vooral-door-marketing-farmaceuten/
http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277953614006650 


Heb jij mijn E-book over hoogbegaafdheid al gelezen?
Die kun je hier gratis aanvragen!

Ik wil het E-book!

Vorige blogVolgende blog

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *